25 Nisan 2017

Startup Balonu Patladı: Yeni Unicorn Piyasa Değerleri Aldatıcı Çıktı

Unicorn-startup-girişim-girişimci-eticaretABD Menkul kıymetler ve Borsalar Komisyonu (SEC) Başkanı Mary Jo White, Amerika’da Unicorn olarak değerlendirilen en başarılı startupların bazılarının değerlerini yapay olarak şişirdiğini belirtti. Erken dönem yatırımcılardan aldığı paralarla değerini 9 milyar dolar olarak gösteren kan testi firması Theranos hakkında son 3 yıldaki dolandırıcılık iddialarından sonra nihayet soruşturma açılması, Amerika’da startup balonu konusunda bardağı taşıran son damla oldu.

Düzenleyici kurul devrede

SEC ve Wall Street şirketlere özellikle halka açılma bağlamında gerçek değerlerini açıklamaları için baskı yaparken Mary Jo White, “Hızla büyüyen kuruluşlar gerekli kontrol mekanizması yerinde değilse büyük risk doğuruyorlar. Şirketlerin halka açıldıktan sonra kontrol mekanizmalarını aşan bir hızda büyüdüklerini tekrar tekrar görüyoruz” dedi. Nitekim SEC geçen ay halka açılması öncesi değerini şişiren teknoloji startuplarına soruşturma açmış bulunuyor.

Startup değerleri gerçek seviyeye düşürülüyor

ABD üst kurulu SEC birçok startupın muhasebe kayıtlarını inceliyor ve hisse senetlerini gerçek değerlerine düşürüyor. Nitekim eskiden Unicorn’lar hızla halka açılırken, şu an birçoğu halka açılmamakta direniyor. Bunun nedeni hisse değerlerinin bir anda büyük ölçüde düşecek olması. Facebook’un hisse senetlerinin bile ilk açılıştan sonra değer kaybetmesi halka açılmanın o kadar kolay olmadığını gösteriyor.

İlgili yazı: 500 Startups Türkiye’de 250 Girişime Yatırım Yapacak

Peki startuplar neden aldatıyor?

Bunun en büyük nedeni birçoğunun reel kârlılığa odaklanmak yerine pazar liderliği için tüm yatırımlarını büyümeye ve inanılmaz bir “burn rate” yani para harcama sürecine odaklaması. Oysa konsolide olmadan büyürseniz yalnızca hype (balon) yaratırsınız ve ilk mortage krizinde yeri görürsünüz. Amerika 2008’de bir kriz yaşadı ve ikinci bir kriz yaşamaya niyeti olmadığı için bu kez işi sıkı tutuyor. Bu tür şirket politikaları sürdürülebilir olmadığı için SEC olaya müdahale etmeye başladı; çünkü bu durum hem girişimciyi hem de ona para veren yatırımcıyı zora sokuyor. Üstelik kontrol altına alınmazsa inovasyonda yeni iş modelleriyle başı çeken startup sektörü tüm dünyada krize girebilir (özellikle de yatırımcı ürkerse).

İlgili yazı: Türkiye’de E-Ticaretin Geleceği Farklılaşma ve Sürdürülebilir Girişimcilik [Röportaj]

Unicorn-startup-girişim-girişimci-eticaret 3

21 Nisanda alarm verildi

Özellikle 21 Nisan’da bütün büyük yatırımcılar alarma geçmeye başladı. Aslında Uber yönetim kurulunda bulunan yatırımcı Bill Gurley bu konuyla ilgili olarak uzun zamandır herkesi uyarıyordu; 21 Nisanda yazdığı yazıyla krizi tüm gerçekliğiyle ortaya koydu:

“Başımızın belaya girmiş olmasının nedeni yatırım fonu (VC) destekli startup pazarına aşırı kapital girişi olmasıdır. Bu sermaye şişkinliği 1) Rekor yanma oranlarına yol açtı (1999’dakinin 10 katı gibi düşünün) 2) Birçok şirketin kârlılıktan çok uzak şekilde işletilmesine yol açtı, 3) Söz konusu kapitalle dönen şirketlerin sıkı rekabete girmesine neden oldu, 4) Çalışanlar ve yatırımcılar için nakit akışını geciktirdi veya ortadan kaldırdı ve 5) Yukarıdaki fon bulma furyasını teşvik etti. Daha çok para akışı bu sorunların hiçbirini çözmez. Sadece bunlara katkıda bulunur. Bu konuda yapılabilecek tek şey sermayenin gerçek maliyeti üzerinden maliyetleri büyük ölçüde artırmak ve sağlam iş uygulamalarına geri dönmektir.”

Gerçekten de haberlere baktığımızda SEC’in Silikon Vadisi’ne sürekli gidip geldiğini görüyoruz. Artık henüz halka açılmamış olan şirketler de SEC takibinde. Bu nedenle startupları panik almış durumda.

İlgili yazı: Girişimciler İçin G20 Ülkelerinden Vize Muafiyeti İstendi

Son çeyrekte yatırımlar düştü

Startup balonunun milletin son ana kadar saklamasına rağmen en nihayet patlamasıyla birlikte son çeyrekte yatırımlar da düşmeye başladı. Ancak startuplar risk yaratmaya devam ediyor; çünkü bu kez piyasanın uzun süreli oyuncularına, duayenlerine yöneldiler ve parayı elde tutan en üstteki köpekbalıklarından, tehlikeli yatırımcılardan  para almaya başladılar.

Değer düşürmeden yatırım almak için

Oysa bu yatırım anlaşmalarında startup aleyhine çok haksız maddeler var. Öyle ki unicorn şirket sahiplerinin, personelin ve hatta eski yatırımcıların koruyucu haklarını ortadan kaldıran sözleşmeler bunlar.

Bu aynı zamanda tüm yatırım fonlarının acil olarak yatırım arayışına girmesine neden oldu. 500 Startups gibi Türkiye’nin yatırımlarını Türkiye’deki sermayedarlardan toplama gibi modelleri denemek isteyen yatırımcılar bu sorunu çözmeye çalışıyor. Gerçekten de birkaç ay içinde birçok büyük yatırım fonunun yeni fonlar yaratacağını görebilirsiniz ama bu, Bill Gurley’in dediği gibi bu sadece startup balonunu daha da şişirip iyice patlatmaya yarayacak.

İlgili yazı: Girişimcilik Psikolojisi ve Startupları Başarıya Ulaştıran 4 Sır

Girişimcinin görmesi gereken nokta

Yatırım alıp şirket kurmak şirketi yap-işlet-devret modeliyle baştan satmak anlamına geliyor. Yatırımcı sözleşmeye madde koyuyor. 10 yıl sonra ya sat ya da halka açıl diye; çünkü parasını geri almak istiyor. Yatırımsız büyüme ve rekabet çok zor olduğu için girişimcinin kendine yatırımcı bulması kadar doğal bir şey olamaz. Ancak, yukarıdaki durum nedeniyle kârlılığa odaklanmanın tek çözüm olduğu da görülüyor.

İlgili yazı: Türkiye’de yatırım almadan büyüyen girişimlere başarılı örnek INBOX [Röportaj]

Kim kazanır?

Uber ve AirBNB gibi gerçekten kâr eden şirketler. Ne demişler? Borç yiyen cebinden yer ve borç yiyen emir alır. Dolayısıyla Türkiye’deki girişimcilerin de sürdürülebilir girişimciliğe odaklanması gerekiyor. Yatırım değil, kâr odaklı olmalılar. Karşılıksız yatırımla büyümek karşılıksız para basarak enflasyonu yükseltmek gibidir. Amiyane deyişle, “Kimse kendini kandırmasın. Bu dünyada üç kuruşa beş köfte yok.” Bu aynı zamanda sadece kâr odaklı şirketlerin yatırım alacağını ve şişme şirketler karşısında büyük rekabet avantajı kazanacağı anlamına geliyor.



Sosyal medya ve e-bülten ile de EticaretMag'ı takip edebilirsiniz!

EticaretMag Twitter EticaretMag 

Facebook Sayfası EticaretMag Youtube EticaretMag Google+ E-ticaret 

Türkiye Linkedin Grubu E-

ticaretMag RSS E-

ticaretMag RSS

Yorumlar

  1. Sercan Alkan der ki:

    Tarih tekerrür eder, 2000 yılındaki dot-com balonunun daha “cool” versiyonu.

Fikrini söyle

*